حجت الاسلام دکتر محمدجواد زارعان اسلام و پژوهش های روان‌شناختی 2981-149X 11 24 2026 02 20 Developing a Quran-based Procedural Family Resilience Model تدوین مدل فرآیندی قرآن‌بنیان تاب‌آوری خانواده 7 27 202 10.22034/ip.2026.334.1224 FA حسین رادمرد دکتری قرآن و روانشناسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0001-8511-4047 حمید رفیعی‌هنر استادیار گروه روان‌شناسی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران عباسعلی واشیان دکترای تخصصی قرآن و علوم (گرایش بهداشت و سلامت)، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0003-3175-4895 Journal Article 2024 06 05 Nowadays, family life is faced with many challenges. Among the basic factors that cause successful resistance of family members against challenging situations and plays an important role in overcoming them is "family resilience". The main goal of the current research was to find the resilience model of the family in the Holy Quran. Accordingly, in order to analyze the verses and extract the resilience components of the family, a combined method including theme analysis with two approaches of “vocabulary analysis” and “semantic analysis” was used in qualitative research as well as qualitative method in validating components. In the section on vocabulary, three categories including words related to family structure in the Holy Quran, family challenges in the Holy Quran, and resilience in the Holy Quran, and in the section on semantic analysis, those verses whose sematic contexts are related to the research subject are investigated. The present study obtained 779 verses in the stage of data gathering through vocabulary and semantic analysis and initial screening. The results of the analysis of the selected verses in identifying the resilience components, related to family challenges, showed 37 family resilience components in 5 dimensions of "religious resources", "belief system", "behavior system", "emotional system" and "personal qualifications" from the perspective of the Holy Quran. In this model, the "belief system" has a central role as the heart of resilience and can form and strengthen family resilience through managing the behaviors and emotions of family members امروزه زندگی خانوادگی با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. «تاب‌آوری خانواده» از جمله عوامل اساسی است که موجب مقاومت موفقیت‌آمیز و عاملی مهم برای غلبه بر چالش‌هاست. هدف اصلی پژوهش‌ حاضر تدوین مدل تاب‌آوری خانواده از منظر قرآن‌ کریم بود. بر همین اساس به‌منظور تدوین مدل «تاب‌آوری خانواده» از روش ترکیبی شامل روش تحلیل مضمون با دو راهبرد «تحلیل واژگانی» و «تحلیل معنایی» در پژوهش‌های کیفی و روش کمی در اعتبارسنجی مؤلفه‌ها، بهره گرفته ‌شد. در بخش واژگانی سه دسته واژه شامل واژه‌های مرتبط با ساختار اعضای خانواده در قرآن‌ کریم؛ چالش‌های خانواده در قرآن‌ کریم و تاب‌آوری در قرآن‌ کریم، و در بخش معنایی آیاتی که سیاق معنایی آن مرتبط با مسئلة پژوهش هست، مورد بررسی قرار گرفت. پژوهش‌ حاضر در مرحلة جمع‌آوری داده‌ها از رهگذر تحلیل واژگانی و معنایی و غربا‌گری اولیه به 779 آیه دست یافت. نتایج تحلیل آیات منتخب در شناسایی مؤلفه‌های تاب‌آوری، ناظر به چالش‌های خانواده، 37 مؤلفة تاب‌آوری خانواده را در 5 بُعد «منابع مذهبی»، «نظام باورها»، «نظام رفتارها»، «نظام هیجانات» و «صلاحیت‌های شخصیتی» از منظر قرآن‌ کریم نشان داد. در این مدل «نظام باورها» نقش کانونی داشته و می‌تواند از طریق مدیریت رفتارها و هیجانات اعضای خانواده، موجب شکل‌گیری و تقویت تاب‌آوری خانواده گردد. http://journals.ueae.ir/article_202_cff3ca84e2bd240b2a7e13777612a9ae.pdf