حجت الاسلام دکتر محمدجواد زارعان اسلام و پژوهش های روان‌شناختی 2981-149X 11 24 2026 02 20 Explanation of the Construct of Negative Perfectionism Based on Islamic Sources تبیین سازة کمال‌گرایی منفی بر اساس منابع اسلامی 147 159 206 10.22034/ip.2025.399.1274 FA مسعود قاسم نژاددیوکلائی دانش پژوه دکتری قرآن و روانشناسی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران. 0009-0007-4392-9185 حسن انصاری استادیار دانشکده روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران محمد فرهوش دکتری روانشناسی، گروه روانشناسی، دانشگاه سمنان Journal Article 2025 01 08 Negative perfectionism is recognized as a psychological issue that can have negative effects on mental health and interpersonal relationships. The aim of this study is to elucidate the components of negative perfectionism based on Islamic sources. This research was conducted using qualitative content analysis. First, the term "perfectionism" was defined based on an analysis of related psychological texts, and then 270 relevant verses and hadiths were identified through a search of Islamic texts. The data were analyzed using open, axial, and selective coding, which ultimately led to the extraction of 13 main components. The results showed that Islam encourages positive perfectionism while emphasizing the avoidance of negative perfectionism. These components include strictness, fault-finding, procrastination, inability to overcome mistakes and forgive oneself and others, lack of attention to personal capacity and abilities, fatigue and burnout, excessive longing, self-righteousness, neglect of the positive aspects of life, excessive focus on trivial and unproductive matters, inflexibility and lack of adaptability, low self-esteem, and the domain of negative perfectionism. The present study indicates that negative perfectionism, in addition to being incompatible with Islam, is advised to be abandoned. It can also lead to mental disorders. Understanding the dimensions of this construct from an Islamic perspective can help in the development of effective educational and therapeutic programs. کمال‌گرایی منفی به‌عنوان یک مشکل روان‌شناختی شناخته می‌شود که می‌تواند تأثیرات منفی بر سلامت روان و روابط فردی داشته باشد. هدف این پژوهش، تبیین مؤلفه‌های کمال‌گرایی منفی از منظر اسلامی است. این تحقیق به روش کیفی و با استفاده از تحلیل محتوا انجام شده است. ابتدا واژة کمال‌گرایی در ادبیات روان‌شناسی تعریف شد و سپس با جست‌وجو در متون اسلامی، ۲۷۰ آیه و روایت مرتبط شناسایی گردید. داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند که در نهایت ۱۳ مؤلفة اصلی استخراج شد. نتایج نشان داد که دین اسلام ضمن تشویق به کمال‌گرایی مثبت، بر پرهیز از کمال‌گرایی منفی تأکید دارد. مؤلفه‌های شناسایی‌شده شامل سخت‌گیری، عیب‌جویی، اهمال‌کاری، عدم توانایی عبور از اشتباهات و بخشش خود و دیگران، عدم توجه به ظرفیت و میزان توانمندی شخصی، خستگی و دل‌زدگی، آرزومندی افراطی، خودرأیی و عدم توجه به جنبه‌های مثبت زندگی، اشتغال توجه بیش از حد به امور جزئی و بدون ثمر، عدم انعطاف‌پذیری و سازگاری، عزت‌نفس پایین و مؤلفة قلمرویی کمال‌گرایی منفی هستند. این مؤلفه‌ها همگی در متون اسلامی مورد نکوهش قرار گرفته‌اند. تحقیق حاضر نشان می‌دهد که کمال‌گرایی منفی نه‌تنها با اصول اسلامی سازگار نیست، بلکه می‌تواند به اختلالات روانی منجر شود. بنابراین شناخت ابعاد این سازه از دیدگاه اسلامی می‌تواند به تدوین برنامه‌های آموزشی و درمانی مؤثر کمک کند. http://journals.ueae.ir/article_206_11caa3aaf619130e2d36c9323cf44cbd.pdf