حجت الاسلام دکتر محمدجواد زارعان اسلام و پژوهش های روان‌شناختی 2981-149X 11 24 2026 02 20 Tracing and Analyzing of Knowledge by Presence in Contemporary Psychological Approaches ردیابی و تحلیل مصادیق حاکی از علم حضوری در رویکردهای روان‌شناسی معاصر 161 182 207 10.22034/ip.2026.360.1248 FA مصطفی جهانگیری دکتری روان‌شناسی، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران. 0009-0004-9511-0540 محمدناصر سقای بی ریا استادیار گروه روان‌شناسی، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران. احمد ابوترابی دانشیار گروه فلسفه، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران. Journal Article 2024 09 02 The Knowledge by Presence (or intuitive knowledge) has a special place in epistemology, in such a way that the first cornerstone of human’s certain knowledge is based on intuitive, immediate and unquestionable knowledge. In contemporary psychology, although psychologists have not directly discussed the philosophical nature of Knowledge by Presence and its place, evidence can be found among the issues and problems of this science that is closely related to Knowledge by Presence. The aim of the current research was to track and analyze the examples of Knowledge by Presence in contemporary psychology schools. The method of the current research was also a qualitative one of descriptive-analytical type. Investigations showed that the doctrine of Knowledge by Presence has a lot of similarities with the knowledge of psychology, and to the same extent that the discussion about cognitions, motivations and human tendencies is less within the domain of sensory experience, it belongs more to Knowledge by Presence. As a result, the examination of major schools and approaches in contemporary psychology, including structuralism, functionalism, psychoanalysis, anthropology and cognitivism, shows traces of Knowledge by Presence in some topics, in a way that each of them is representative of Knowledge by Presence. علم حضوری جایگاهی ویژه در معرفت‌شناسی دارد؛ به‌گونه‌ای‌که نخستین سنگ‌بناى معرفت یقینى انسان بر علمى حضورى، بى‏واسطه و تردیدناپذیر مبتنى است. در روان‌شناسی معاصر نیز، اگرچه روان‌شناسان مستقیماً از ماهیت فلسفی علم حضوری و جایگاه آن بحثی نکرده‌اند، اما در میان موضوعات و مسائل این علم، شواهدی را می‌توان یافت که قرابت زیادی با علم حضوری دارد. پژوهش حاضر، با هدف ردیابی و تحلیل مصادیق حاکی از علم حضوری در مکاتب روان‌شناسی معاصر انجام شد. روش پژوهش نیز کیفی از نوع توصیفی ـ تحلیلی بود. بررسی‌ها نشان داد که آموزة علم حضوری، سنخیت زیادی با دانش روان‌شناسی دارد و به همان میزان که بحث دربارة شناخت‌ها، انگیزه‌‌ها و گرایش‌های انسانی کمتر در شعاع تجربة حسی قرار می‌گیرد، بیشتر متعلق علم حضوری است. درنتیجه، بررسی مکاتب و رویکردهای عمده در روان‌شناسی معاصر، از جمله ساخت‌گرایی، کارکردگرایی، روان‌تحلیل‌گری، انسان‌گرایی و شناختی، نشانگر رگه‌هایی از علم حضوری در برخی از مباحث است؛ به‌گونه‌ای‌که هرکدام به‌نحوی حکایتگر علم حضوری هستند. http://journals.ueae.ir/article_207_934bcde2534b9b5a61e7c84193f5cf28.pdf