http://journals.ueae.ir/ اسلام و پژوهش های روان‌شناختی fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 http://journals.ueae.ir/article_202.html امروزه زندگی خانوادگی با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. «تاب‌آوری خانواده» از جمله عوامل اساسی است که موجب مقاومت موفقیت‌آمیز و عاملی مهم برای غلبه بر چالش‌هاست. هدف اصلی پژوهش‌ حاضر تدوین مدل تاب‌آوری خانواده از منظر قرآن‌ کریم بود. بر همین اساس به‌منظور تدوین مدل «تاب‌آوری خانواده» از روش ترکیبی شامل روش تحلیل مضمون با دو راهبرد «تحلیل واژگانی» و «تحلیل معنایی» در پژوهش‌های کیفی و روش کمی در اعتبارسنجی مؤلفه‌ها، بهره گرفته ‌شد. در بخش واژگانی سه دسته واژه شامل واژه‌های مرتبط با ساختار اعضای خانواده در قرآن‌ کریم؛ چالش‌های خانواده در قرآن‌ کریم و تاب‌آوری در قرآن‌ کریم، و در بخش معنایی آیاتی که سیاق معنایی آن مرتبط با مسئلة پژوهش هست، مورد بررسی قرار گرفت. پژوهش‌ حاضر در مرحلة جمع‌آوری داده‌ها از رهگذر تحلیل واژگانی و معنایی و غربا‌گری اولیه به 779 آیه دست یافت. نتایج تحلیل آیات منتخب در شناسایی مؤلفه‌های تاب‌آوری، ناظر به چالش‌های خانواده، 37 مؤلفة تاب‌آوری خانواده را در 5 بُعد «منابع مذهبی»، «نظام باورها»، «نظام رفتارها»، «نظام هیجانات» و «صلاحیت‌های شخصیتی» از منظر قرآن‌ کریم نشان داد. در این مدل «نظام باورها» نقش کانونی داشته و می‌تواند از طریق مدیریت رفتارها و هیجانات اعضای خانواده، موجب شکل‌گیری و تقویت تاب‌آوری خانواده گردد. http://journals.ueae.ir/article_171.html حرکت به سوی «جامعه سازی اسلامی» نیازمند یک نقشه راه است که ایفای نقش علوم مختلف، به ویژه «علوم انسانی» در جامعه را به درستی بیان کند؛ لکن خاستگاهِ این علوم در فرهنگی غیر اسلامی بوده و با نیازهای جامعه مطلوب اسلام، هماهنگیِ لازم را ندارد؛ بنابر این، باید متناسب با نیازهای جامعه اسلامی، بازسازی شده و تغییر کنند؛ «روانشناسی اجتماعی» نیز از این ضرورت مستثنی نیست. سوال پژوهش این است که «برای ایفای نقش «روانشناسی اجتماعی» در «جامعه سازی اسلامی»، چه تغییراتی در آن باید صورت بپذیرد؟»؛ گردآوری داده ها با روش مطالعات کتابخانه ای و تحلیل داده ها از طریق تحلیل و استدلال نظری صورت پذیرفته است. بر اساس یافته ها، الف. متابعتِ تمام ارکان (مبانی، پیشفرض ها، مفاهیم اساسی، روش، اهداف نظری و اهداف کاربردی) به جز تعریف، تغییراتی را بپذیرند؛ ب. در مورد «تعریف»، «مبانی»، «مفاهیم و مسائل» و «اهداف کاربردی» توضیح داده شد که چه تغییراتی لازم دارند؛ http://journals.ueae.ir/article_203.html پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های هسته‌ای و تدوین مدل مفهومی تاب‌آوری بر اساس منابع اسلامی (قرآن و حدیث) انجام شد. در این پژوهش، به‌منظور کشف مفاهیم مرتبط با تاب‌آوری در منابع اسلامی از روش معناشناسی زبانی، در بخش تدوین مدل مفهومی تاب‌آوری، از روش تحلیل محتوای کیفی و در نهایت برای سنجش روایی محتوایی مدل، از روش توصیفی زمینه‌یابی استفاده گردید. با جمع‌آوری واژگان و مفاهیم حوزة تاب‌آوری در منابع اسلامی، جملات توصیفی ـ تبیینی مرتبط با موضوع در متون اسلامی جست‌وجو و انتخاب شدند. نتایج حاصل پس از غربال در مرحلة انتخاب کتب معتبر روایی و عدم ارتباط مفهومی، شامل 978 داده (آیات و روایات) بوده که در سه مرحلة کدگذاری باز متمرکز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی تحلیل شدند. حاصل تحلیل داده‌ها در مرحلة کدگذاری، شناسایی 875 کد باز اولیه، 10 زیرمؤلفه، 6 مؤلفه و 2 بعد بود. یافته‌های پژوهش نشان داد ساختار مفهومی تاب‌آوری دینی بر اساس منابع اسلامی بر پنج مؤلفة هسته‌ای شامل مهار خود، ثبات، رضایت، آرامش و مقاومت مبتنی است که در دو بعد برون‌روانی و بعد درون‌روانی جای می‌گیرند. روایی محتوایی این مؤلفه‌ها با تأیید 8 کارشناس متخصص و بر اساس شاخص‌های روایی محتوا (CVI) و شاخص نسبت روایی محتوا (CVR) محاسبه گردیده است. http://journals.ueae.ir/article_172.html پژوهش حاضر به دنبال دستیابی به مدل مفهومی رشد متعالی بر اساس دیدگاه قرآنی، با رویکرد معناشناسی زبانی و روش کیفی تحلیل محتوا انجام‌شده است. ابتدا با تشکیل حوزه معنایی رشد متعالی، 28 مفهوم مرتبط اولیه شناسایی گردید. داده‌های پژوهش حاصل از جستجوی جملات توصیفی و تبیینی مرتبط با این مفاهیم در متن کامل قرآن کریم بود که بر اساس اصل اشباع، 1400 گزاره مرتبط استخراج شد. پس از غربالگری، داده‌ها وارد چرخه سه‌مرحله‌ای کدگذاری باز، محوری و انتخابی مطابق رویکرد سیه و شانون (2005) شدند که در نتیجه آن، 185 کدباز، 42 کد محوری و 14 کد انتخابی شناسایی گردید. تحلیل‌های کیفی و نسبت سنجی میان مؤلفه‌های استخراج‌شده، به شناسایی سه مقوله اصلی منجر شد: (1) زمینه‌های رشد متعالی شامل تغییرات تدریجی، چالش‌های مسیر، معرفت و بینش و پرهیز از موانع؛ (2) مؤلفه‌های هسته‌ای شامل انتخاب مسئولانه، تلاش پایدار، هدفمندی، پویایی و تعادل؛ و (3) پیامدهای رشد متعالی شامل وصال الهی، رستگاری، روح متعالی، آسودگی و آرامش. روایی مدل مفهومی با تأیید 9 کارشناس حوزه علوم انسانی و روان‌شناسی و ارزیابی شاخص روایی محتوایی (CVI=0.95) در سطح مطلوب تأیید شد. یافته‌های این پژوهش، چارچوبی نظری برای تدوین مقیاس‌های سنجش و پروتکل‌های درمانی مبتنی بر رشد متعالی فراهم می‌آورد. http://journals.ueae.ir/article_199.html این پژوهش به‌منظور کشف و ارائۀ مدل مفهومی تاب‌آوری در مواجهه با سوگ بر اساس منابع اسلامی سامان یافته است. به لحاظ ماهیت توصیفی و از لحاظ هدف از نوع بنیادی است. روش این پژوهش به دو شیوۀ کیفی و کمّی انجام گردیده و از روش تحلیل محتوای کیفی به شیوۀ تحلیل محتوای عرفی و قراردادی و از هر دو نوع محتوای آشکار و پنهان استفاده شده است. در بخش کمّی نیز از نظرات 11 کارشناس استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که الگوی تاب‌آوری در مواجهه با سوگ بر اساس منابع اسلامی شامل مؤلفه‌ها ـ زیرمؤلفه‌ها و پیامدها بوده که پنج مؤلفه شامل پذیرش فقدان، درک حضور و نظارت الهی، شکرگزاری، مواجهه مثبت علی‌رغم فشار درونی، اقدام و عمل تاب‌آورانه، سی زیرمؤلفه و ده پیامد برای تاب‌آوری در مواجهه با سوگ است. محتوای این مدل علاوه بر گسترش علم و دانش در حوزۀ تاب‌آوری و سوگ، می‌تواند در رویارویی و غلبه بر مشکلات ناشی از سوگ و چالش‌های پیرامون فقدان و از دست دادن عزیزان در جامعه به‌کار گرفته شود و افراد را از آسیب‌های روان‌شناختی سوگ حفظ نماید. http://journals.ueae.ir/article_173.html اصطلاح «ضربه روانی ناشی از ضربه‌های بیرونی » تجربه‌ای روانی و عاطفی است در پی یک رویداد بسیار تهدیدکننده است که از ظرفیت روانی فرد فراتر رفته است. هدف این پژوهش ترسیم مفهوم پردازی ضربه های روانی بر اساس آیات قرآن است. بدین منظور ابتدا با تشکیل حوزه معنایی ضربه های روانی، به تحلیل معناشناختی واژه‌های مصیبت، بلا، ضیق، حرج، فتنه، شر، عُسر، ضرّ، رِجز، تکلیف و کَبَد پرداخته شد. واژه قرآنی مصیبت، به‌عنوان نزدیک‌ترین واژه به مفهوم ضربه روانی شناسایی گردید. در مرحلۀ بعدی با گردآوری آیات مرتبط با ضربه روانی و با استفاده از روش تحلیل مضمون، 5 مضمون فراگیر اصول کلی، فلسفه، فشارمتناسب، منطقه فرود و پیامد شناسایی گردید. همچنین CVI برای مدل بدست آمد و روایی آن مورد تآیید قرار گرفت. بر اساس یافته‌های این پژوهش، «ضربه روانی ناشی از ضربه‌های بیرونی » اینگونه تعریف شد: فشار بیرونی وارد شده به فرد به اذن پروردگار و به هدف آزمایش، کیفر یا رشد، متناسب با اعمال، ظرفیت و شرایط فرد که به دلیل فقدان ناگهانی ارضای نیاز در یک یا چند منطقه از نیازهای مادی، روانی یا معنوی ادراک می‌شود و با توجه ‌به نحوه مواجهه فرد، او را به سمت هدایت یا ضلالت پیش می‌برد. http://journals.ueae.ir/article_204.html پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل روان‌شناختی تربیت‌ دینی بر اساس منابع اسلامی انجام شد. روش ‌پژوهش از نظر هدف، تحقیق بنیادی و از نظر رویکرد، آمیخته‌ای از نوع کیفی ـ کمی است و با استفاده از سه روش علمی شامل معناشناسی زبانی، تحلیل محتوای کیفی و روش توصیفی زمینه‌یابی انجام شده است. ابتدا مفاهیم اولیة تربیت ‌دینی از طریق تحلیل معنایی شناسایی و با شاخص‌های روایی محتوایی (CVI) و نسبت روایی‌ محتوایی (CVR) توسط پنج کارشناس ارزیابی شدند؛ سپس مستندات مرتبط گردآوری و پس از غربالگری و ارزیابی محتوا، برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده‌ها با روش تحلیل محتوای کیفی و در سه مرحلة کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند و 1164 کد باز، 61 کد محوری و 9 مقوله شناسایی گردید. مؤلفه‌های دارای نمرات کافی حفظ و موارد نامعتبر حذف شدند. یافته‌ها نشان داد که مدل روان‌شناختی تربیت ‌دینی مبتنی‌بر دو عامل «درون‌فردی» و «برون‌فردی» است که زمینة مؤلفه‌های «تکامل شخصی ایمانی»، «ادراک توحیدی فراگیر»، «تعاملات بین‌فردی تعالی‌محور»، «جهت‌گیری دنیوی معنادار و هدفمند» و «ادراک معنادار و هدفمند از آخرت» را از طریق «راهبردهای روان‌شناختی تربیتی» فراهم می‌سازد و پیامد نهایی این تربیت «سعادت ابدی» است. این مدل منسجم و چندبعدی با تکیه بر آموزه‌های وحیانی و روان‌شناختی، ابعاد شناختی، عاطفی، رفتاری و اجتماعی متربی را پرورش داده و قابلیت تبدیل به ابزارهای سنجش و پروتکل‌های آموزشی را دارد. http://journals.ueae.ir/article_174.html هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه سبک‌های فرزندپروری والدین و مسئولیت‌پذیری با نقش میانجی باورهای دینی انجام شد. روش: روش پژوهش توصیفی- همبستگی و مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آرمای این پژوهش شامل کلیه والدین دانش آموزان دخترمقطع متوسطه دوم ناحیه یک شهر قم به تعداد 6843 نفر در سال تحصیلی 1403-1404بود که از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای استفاده گردید. حجم نمونه با توجه به آمار دانش آموزان براساس فرمول کرجسی و مورگان 364 نفر از والدین آنها بود. ابزار پژوهش پرسشنامه‌های استاندارد شیوه‌های فرزندپروری دیانا بامریند (1973)، مسئولیت‌پذیری کالیفرنیا (1987) و باورهای معنوی و دینی مؤسسه ملی سلامت ایالات متحده آمریکا (1999) بوده است. داده‌های به دست آمده در سطح آمار توصیفی محاسبه میانگین و انحراف استاندارد و در سطح آمار استنباطی با استفاده از همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری، به وسیله نرم افزارspss نسخه 26 و ایموس نسخه 24 تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد مدل رابطه بین سبک‌های فرزندپروری و مسئولیت‌پذیری با نقش میانجی باورهای دینی در والدین از برازش خوب برخوردار است. http://journals.ueae.ir/article_205.html هدف پژوهش، شناسایی و تبیین نظام‌مند عوامل روان‌شناختی مؤثر بر تعهد زناشویی در منابع اسلامی بود. این مطالعة کیفی با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای متون دینی انجام شد. جامعة پژوهش شامل منابع اصیل اسلامی نظیر قرآن کریم و کتب حدیثی بود. داده‌ها از طریق دو راهبرد جست‌وجوی واژگانی و متن‌خوانی باز استخراج شدند و مورد بررسی قرار گرفتند. فرآیند تحلیل داده‌ها در چهار مرحله انجام شد: 1. گردآوری نظام‌مند داده‌ها با هدف شناسایی گزاره‌های مرتبط با عوامل مؤثر بر تعهد زناشویی؛ 2. غرقه شدن در داده‌ها و تحلیل محتوای آن با بهره‌گیری از اصول معناشناسی؛ 3 صورت‌بندی داده‌ها و استخراج عوامل تأثیرگذار؛ 4 اعتبارسنجی یافته‌ها از طریق داوری متخصصان و محاسبة شاخص‌های CVR و CVI. یافته‌های پژوهش پنج عامل اصلی مؤثر بر تعهد زناشویی را شناسایی کرد: آمادگی سرشتی (ریشه و عرق، سرشت قومیتی، سرشت مؤمن شیعه)، رشد‌یافتگی شخصیتی (توسعة وجودی، کرامت نفس، مروت)، خردورزی (عقل‌ورزی و عاقبت‌اندیشی)، منش اخلاقی (خیرخواهی، حق‌شناسی، شکرگزاری) و پایبندی مذهبی (جهت‌گیری دینی، التزام ایمانی، باور به علم الهی، توحید ربوبی و معادباوری). بااین‌حال، عامل آمادگی سرشتی به دلیل کسب شاخص CVI پایین‌تر از حد مطلوب، از مدل نهایی حذف گردید. نتایج نشان داد که عوامل مؤثر بر تعهد زناشویی در آموزه‌های اسلامی، سازه‌ای چندبعدی است که علاوه بر عوامل روان‌شناختی، ابعاد اخلاقی و معنوی را نیز شامل می‌شود. این یافته‌ها می‌تواند مبنای نظری معتبری برای تدوین راهبردهای ارتقای تعهد زناشویی در جوامع اسلامی فراهم آورد و به تولید دانش بومی در حوزة روان‌شناسی خانواده کمک کند. http://journals.ueae.ir/article_176.html پژوهش حاضر با هدف رواسازی، اعتباریابی و بررسی ساختار عاملی پرسش‌نامة‌ حزم (آینده‌نگری) انجام شده است. پژوهش حاضر، پژوهشی توصیفی و از نوع مطالعات پیمایشی به‌شمار می‌رود. تعداد 278 نفر از دانشجویان با استفاده از روش تصادفی طبقه‏ای انتخاب شده و پرسش‌نامة‌ اولیة حزم را تکمیل کردند. به‌منظور بررسی اعتباریابی پرسش‌نامه‌ از ضریب آلفای کرونباخ، دونیمه‏‌سازی اسپیرمن ـ براون و دونیمه‌سازی گاتمن استفاده شد. ضریب آلفای کرونباخ در مرحلة آزمون و بازآزمون به ترتیب برابر با 789/0 و 765/0 بود. ضرایب دو‌نیمه‌سازی اسپیرمن ـ براون و دونیمه‌سازی گاتمن نیز به ترتیب برابر بود با 858/0 و 856/0. تحلیل مؤلفه‌های اصلی با استفاده از چرخش واریماکس نشان داد که مقیاس حزم (با حذف 25 سؤال با بار عاملی پایین) از 4 عامل کیاست، سیر زمانی، اقدام آگاهانه و خودمهارگری تشکیل شده است. به‌طور خلاصه، پژوهش حاضر نشان داد که پرسش‌نامة‌ حزم (آینده‌نگری) از روایی و اعتبار مطلوبی برخوردار بوده و می‏تواند به‌منظور سنجش آینده‌نگری مورد استفاده قرار بگیرد. به‌علاوه، در این تحقیق، «خودمهارگری» در کنار عوامل سه‌گانة پیشین، به‌عنوان یکی از عوامل تشکیل‌دهندة سازة آینده‌نگری شناسایی شد. http://journals.ueae.ir/article_175.html هدف پژوهش: ارائۀ چهارچوب نظری نظام‌مند و شفاف برای معرفی ماهیت دانش روان‌شناسی اسلامی، با استفاده از تلفیق فهم روش‌مند نصوص دینی و روش‌های بررسی تجربی؛ و تمایز این حیطه از دانش، از سایر معارف، هدف این تحقیق بوده است. روش پژوهش: این مقاله از نوع مقالات «روش‌شناختی» است. در این مقاله با تحلیل روش‌شناسی علم تجربی، روش-شناسی فهم نصوص دینی؛ و متکی بر اعتبار اپیستمولوژیک هریک، تلاش شده است تا شیوه‌ای برای تلفیق آن‌ها در قالبی نقلی ـ عقلی ـ تجربی، واجد اعتبار معرفت‌شناختی و ارزش کاربردی در زمینه روان‌شناسی ارائه شود.نتیجۀ پژوهش: این بررسی نشان داد که اولاً امکان دستیابی به «علم روان‌شناسی اسلام‌پایه» وجود دارد. ثانیاً روان‌شناسی اسلامی عیناً همان اسلام نبوده بلکه نوعی علم روان‌شناسی بر پایۀ اسلام است. ثالثاً امکان تلفیق سه روش‌ اپیستمولوژیک نقلی، عقلی و تجربی برای تولید علم دینی به‌ویژه روان‌شناسی اسلامی به‌شکلی که از دیدگاه معرفت‌شناختی اعتبار کافی داشته و دارای ارزش کاربردی باشد، وجود دارد. رابعاً تفاوت «معارف اسلامی» با «علم تجربی روان‌شناسی اسلامی» به‌عنوان بخش‌های تجربه‌ناپذیر و تجربه‌پذیر در گزاره‌های دینی و کاربرد هرکدام روشن شد. http://journals.ueae.ir/article_177.html هدف از تحقیق حاضر طراحی مدل مفهومی سازگاری با رویکرد دینی به روش تحلیل محتوای کیفی است. جامعه پژوهش منابع معتبر روایی اسلامی با معیار درجه‌بندی کتب الف است. روش نمونه‌گیری به شکل هدفمند و از نوع پیشنهادی گلیزر و استراوس است. گزاره‌های به‌دست آمده از این روش دسته‌بندی و کدگذاری و نهایتاً در قالب مدل مفهومی ارائه گردید. برای کسب روایی محتوای پژوهش شاخص‌های «اعتمادپذیری» «انتقال‌پذیری» «وابستگی» و «اتکاپذیری» گابا و لینکلن مورد استفاده قرار گرفت. در جهت روایی‌سنجی مؤلفه‌‌‌ها با استفاده از شاخص (CVR) و (CVI) فرم‌هایی آماده گردید و مؤلفه‌های مورد نظر در معرض نظرات کارشناسان قرار گرفت و نتایج حاصله به تأیید مؤلفه‌‌‌ها انجامید. بر اساس یافته‌های حاصل از تحلیل متون دینی برای آموزش سازگاری هفت مؤلفه «همراهی» «نرم‌خویی» «صبر» «چشم‌پوشی» «میانه‌روی» «دوراندیشی» و «معنویت‌گرایی» استخراج شد و این مؤلفه‌‌‌ها تحت سه عنوان کلی «انعطاف‌پذیری» «بازداری» و «ارزش‌ها» تنظیم گردید،که انعطاف‌پذیری شامل سه مؤلفه «همراهی» «نرم‌خویی» «میانه‌روی» و بازداری در بر دارنده دو مؤلفه «صبر» و «چشم‌پوشی» و ارزش‌‌‌‌ها شامل مؤلفه‌های «دوراندیشی» و «معنویت‌گرایی» است. در ادامه پنج پیامد برای سازگاری تحت عناوین «وسعت رزق» «کسب موقعیت اجتماعی» «رسیدن به مطلوب» «پیشگیری از آسیب‌ها» و «رشد معنوی» برشمرده شد. http://journals.ueae.ir/article_178.html پژوهش حاضر با هدف نقد و بررسی مرحله‌ی دوم رشد کودک در نظریه‌ی رشد روانی - اجتماعی اریک اریکسون، یعنی خودگردانی در برابر شرم و تردید، از منظر منابع اسلامی و همچنین دستیابی به اشتراکات و اختلافات این دو نگاشته شده است. برای این کار در روشی توصیفی -تحلیلی ابتدا این مرحله از رشد را از منظر اریکسون شرح داده و سپس به تحلیل و مقایسه‌ی آن در آموزه‌های قرآنی و روایی، پرداخته شده است. عمده اشتراکات و نقطه اختلاف حاصل از این مقایسه عبارت اند از اینکه کودک در این مرحله علاقه مند به رهاسازی و نگهداری اشیاء پیرامون خود خصوصا ادرار و مدفوعش می باشد، همچنین مجبور کردن او در این زمینه باعث از بین رفتن اعتماد به نفس و استقلال و ایجاد پرخاشگری در وی می‌شود؛ و کودک در این دوره باید آزاد و رها باشد؛ یعنی نباید تحت آموزش قرار گیرد؛ با این حال، میزان استقلالش، نباید از حد مجاز تجاوز کند و لازم است مقداری تردید و شرم نیز در او باشد. تنها اختلاف حاصل از این مقایسه این است که اریکسون کودک را دارای خشم حسادت‌آمیزی دانسته که منشا این خشم و حسادت ذاتی است، اما این نکته در منابع اسلامی مورد تایید نیست. http://journals.ueae.ir/article_179.html قرآن کریم، ضمن استعمال واژه «ضیق» و دیگر واژه‌های این حوزه معنایی معارفی ارائه نموده است که جنبه‌های روان‌شناختی، کارکردها و پیامدهای مهم فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی تنگنای روانی بر اساس قرآن کریم انجام گرفت. فرایند جمع‌آوری داده‌ها با پیگیری حوزه معنایی ضیق صدر در قرآن کریم و استخراج هفت کلیدواژه آغاز گردید. آیات مرتبط پس از جمع‌آوری اولیه و پالایش در تعداد ۴۹ آیه، تفاسیر آیات با تأکید بر تفسیر المیزان و روایات تفسیری با روش تحلیل محتوای کیفی تجزیه و تحلیل گردید. نتایج با روش کمّی و با نظرخواهی از کارشناسان روایی‌سنجی شد. نتایج نشان داد: الف) سازه تنگنای روانی دارای یک مقوله اصلی، دو شرط علّی عمده، سه زمینه کلی و شش پیامد است، ب) حالت عاطفی منفی مقوله اصلی تنگنای روانی است، ج) گرفتگی روانی، عارضی بودن و ظهورات عاطفی و هیجانی نشانه‌های هسته‌ای تنگنای روانی هستند، د) تلقی مسئولیت، تلقی مصیبت، تلقی عقیدت زمینه‌های کلی آن هستند، ه) پیامدهای تنگنای روانی نیز عبارتند از: محدودسازی عملکرد، محدودسازی مقاومت، محدودسازی ارتباط بین‌فردی، محدودسازی شناخت حق، محدودسازی پذیرش حق، محدودسازی پای‌بندی به حق، و) از نظر پیامدها، این مفهوم در روان‌درمانگری اسلامی و تربیت توحیدی مورد توجه است. http://journals.ueae.ir/article_180.html چکیدهطلاق عاطفی به‌عنوان شکل غیررسمی گسست زناشویی، نیازمند بازخوانی تحلیلی و مفهومی بیشتر است. این پژوهش باهدف شناسایی مؤلفه‌های طلاق عاطفی بر اساس منابع اسلامی انجام شد. مطالعه حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و توصیفی - زمینه‌یابی اجرا گردید. ابتدا مفاهیم مرتبط طلاق عاطفی با روش کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی از قرآن و روایات استخراج شد. سپس روایی مؤلفه‌ها توسط ۹ متخصص روان‌شناسی و علوم اسلامی با شاخص‌های CVR و CVI تأیید گردید. یافته‌های تحلیل داده‌ها به شناسایی شش مؤلفة اصلی در ساختار طلاق عاطفی انجامید که عبارت‌اند از: ۱. تزلزل عاطفی (کاهش محبت و همدلی) ۲. ناسازگاری (رفتارهای مخرب مانند تحقیر) ۳. رویگردانی (بی‌توجهی به نیازهای همسر) ۴. عدم تعهد (نقض حقوق زناشویی) ۵. نافرمانی (عدم تمکین به وظایف) ۶. ناکارآمدی جنسی (اختلال در روابط جنسی)؛ بنابراین طلاق عاطفی پدیده‌ای چندسطحی است که از تعامل عواطف و رفتار شکل می‌گیرد. مؤلفه‌های ارائه‌شده با شاخص روایی بالای ۰.۷۵ از اعتبار محتوایی مطلوبی برخوردار است و می‌تواند در پژوهش‌های آینده، مداخلات مشاوره‌ای و پیشگیری از آسیب‌های خانوادگی مورد استفاده قرار گیرد. http://journals.ueae.ir/article_182.html یکی از دوره‌های مهم و سرنوشت‌ساز در گسترة حیات انسان، دورة کودکی است. تأمین نیاز زیستی و عاطفی کودک و تحقق‌بخشی به دلبستگی ایمن در آنان، یکی از ضرورت‌ها و نیازهای این دوره است. هدف پژوهش پیش رو تبیین فرایند شکل‌گیری دلبستگی ایمن در کودکان و نقش ارتباط والد ـ فرزندی مبتنی‌بر عواطف مثبت، در شکل‌گیری بهنجار این فرایند است. پرسش اساسی این است چه عواملی در شکل‌گیری دلبستگی ایمن در کودکان نقش اساسی دارد و فرایند شکل‌گیری دلبستگی ایمن چگونه است؟ در پژوهش پیش رو از روش توصیفی ـ تحلیلی و اجتهادی بهره گرفته شده و تلاش شده به تبیین فرایند شکل‌گیری دلبستگی ایمن در کودکان و نقش عناصر مهم در آن پرداخته شود. با تتبع در آموزه‌های اسلامی، روان‌شناختی و مطالعات تجربی، می‌توان ادعا کرد که اولاً شکل‌گیری دلبستگی ایمن در کودکان از ضرورت‌های تحول بهنجار است و ثانیاً ارتباط والد ـ فرزندی بهنجار و مبتنی‌بر عواطف مثبت و تأمین‌کنندة نیازهای زیستی و روان‌شناختی کودکان به نحو شایسته و در زمان مناسب، از مهم‌ترین عناصر در شکل‌گیری دلبستگی ایمن در کودکان است. تحقق دلبستگی ایمن در کودکان از مهم‌ترین عوامل مصونیت‌بخش در کودک است. http://journals.ueae.ir/article_183.html این پژوهش، با هدف ساخت پرسش‌نامه مرگ‌آگاهی بر اساس منابع اسلامی انجام شده است. روش به‌کار رفته در این پژوهش ترکیبی بود. در بخش کیفی از روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی و در بخش کمی از روش پیمایشی استفاده شد. در بخش کیفی گزاره‌ها و مفاهیم مرتبط با مرگ‌آگاهی منابع اسلامی استخراج و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. نتیجه این مرحله ده مولفه (فراگیر بودن، حتمی بودن، مبهم بودن، آرام‌بخش بودن، معنابخش بودن، برتر بودن آخرت، معادباوری، مرگ‌باوری، مرگ‌اندیشی، توجه مستمر به مرگ) را نشان داد. سپس بر اساس مؤلفه‌های به دست آمده گویه‌هایی طراحی شد و همراه با مستندات در اختیار داوران (10 نفر) قرار گرفت. برای اعتبارسنجی یافته‌ها از دو شاخص‌ نسبت ‌روایی محتوایی (CVR)، و شاخص روایی محتوایی (‌CVI) و برای بررسی‌های آماری از همبستگی پیرسون، اسپیرمن، گاتمن و آلفای کرونباخ و جهت بررسی روایی ملاکی از آزمون ترس از مرگ بوعلی سینا (FDA)، استفاده شد. همبستگی مثبت و معنادار دو آزمون، ضریب آلفای کرونباخ ۸۹۶/0 و ضریب دو نیمه‌سازی ۸۵۱/0 نشان داد که پرسش‌نامه مرگ‌آگاهی از اعتبار و روایی مطلوبی برخوردار است. http://journals.ueae.ir/article_184.html پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل تعهد دینی بر اساس طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه با نقش میانجی تصویر خدا انجام شد. این پژوهش بنیادی و طرح پژوهش از نوع همبستگی مبتنی‌بر روابط مدل معادلات ساختاری بود. جامعة آماری شامل کلیة دانشجویان پسر و دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینیŠ در نیم سال دوم تحصیلی 1402ـ1403بود که نمونه‌ای به حجم 340 نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب و داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌‌های تعهد مذهبی ورتینگتون و همکاران (فرم کوتاه طرح‌واره‌های ناسازگاز اولیة یانگ و تصویر خدای امیدی و همکاران) جمع‌آوری شدند. جهت تحلیل داده‌ها از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری به شیوة حداکثر درست‌نمایی استفاده شد که با نرم‌افزارهای آماری SPSS-27 و AMOS-29 انجام شد. نتایج نشان داد فرضیة کلی پژوهش تأیید و می‌توان بیان کرد مدل ساختاری تعهد دینی بر اساس طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه با واسطه‌گری تصویر خدا با داده‌های تجربی برازش دارد. نتایج نشان داد که عوامل مختلف روان‌شناختی و شناختی، به‌ویژه طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه، نقش قابل ‌توجهی در شکل‌گیری و تقویت تعهد دینی دارند. تصویر خدا به‌عنوان یک متغیر میانجی، ارتباط میان این عوامل را به‌طور معناداری تقویت کرد. این یافته‌ها تأکید می‌کنند که تعهد دینی یک پدیدة چندبعدی است که ریشه در ساختارهای شناختی دارد. http://journals.ueae.ir/article_185.html تحوّل هویت نوجوانان، یکی از چالش‌برانگیزترین و در عین حال حیاتی‌ترین مراحل رشد انسانی است که تأثیر عمیقی بر فرایند فرزندپروری دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل فرایند تحول هویت و شناسایی عناصر اصلی دخیل در آن، به واکاوی این پدیده از دو منظر روان‌شناختی نوین و آموزه‌های غنی اسلامی می‌پردازد. پرسش محوری تحقیق این است که «مهم‌ترین عوامل مؤثر بر شکل‌گیری هویت نوجوانان کدام‌اند و برخورداری از هویتی بهنجار چه پیامدهایی در پی دارد؟». این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد «تحلیل محتوای کیفی و استنباطی»، داده‌های خود را از منابع گوناگون شامل متون دینی، نظریه‌های روان‌شناختی، اسناد کتابخانه‌ای و پژوهش‌های تجربی گردآوری کرده است. نتایج این پژوهش تأکید می‌کند که دستیابی به هویت بهنجار در دوران نوجوانی از اهمیتی بی‌بدیل برخوردار است؛ چرا که آثار سازنده و ارزشمندی را در ابعاد مختلف زندگی نوجوان، از جمله حیات اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی، به ارمغان می‌آورد. عناصر کلیدی شناسایی‌شده در فرایند تحول هویت نوجوانان عبارت‌اند از: خانواده (به‌ویژه نقش والدین)، گروه همسالان و دوستان، نظام آموزشی، فضای مجازی و فناوری‌های دیجیتال، و در نهایت، ارزش‌های اصیل اسلامی و باورهای معرفتی و توحیدی." http://journals.ueae.ir/article_186.html آسیب‌شناسی روانی با وجود پیشرفتهای روشن، همچنان به‌عنوان یکی از بحث برانگیزترین مسائل روانشناختی باقیمانده است. شواهد فراوان قرآنی با موضوعات مرتبط با تروما نشان می‌دهد اسلام به‌عنوان دینی سرشار از معنویت می‌تواند منبعی برای شناسایی آسیب‌های با منشاء ضربه روانی و عوامل پدیدایی آن‌ها باشد. بنابراین می‌توان گفت هدف این پژوهش آسیب‌شناسی ضربه‌های روانی بر اساس آیات قران است. بدین منظور ابتدا با تشکیل حوزه معنایی تروما، واژه‌های مصیبه، بلاء، ضیق، حرج، فتنه، شر، عسر، ضرّ، رجز، تکلیف و کبد شناسایی شده و در مرحلۀ بعدی با گردآوری آیاتی که شامل حوزه معنایی و مشتقات آن‌ها بودند 237 گزاره مرتبط با موضوع گردآوری شد و سپس با استفاده از روش تحلیل مضمون، آسیبهای ناشی از ضربه‌های روانی به دست آمد. این مدل شامل دو مضمون سازمان‌دهندة عوامل زمینه‌ای و واکنش شناسی می‌شود. عوامل زمینه‌ای از چهار مضمون خداپنداره مستهزآنۀ بی‌اعتماد، خودپنداره متکبرانه، ارتباط وارونه با دیگران، ارتباط معیوب با واقعیت تشکیل می‌شود. واکنش‌شناسی شامل چهار مضمون سازمان‌دهندة واکنش شناختی متزلزل، واکنش عاطفی منفی، واکنش رفتاری معیوب و واکنش جسمانی می‌شود. در نهایت جهت حصول اطمینان از مطابقت یافته‌ها با محتوای دینی با استفاده از نظر کارشناسان CVI برای مدل مفهومی بدست آمد و روایی آن مورد تأیید قرار گرفت. http://journals.ueae.ir/article_187.html پژوهش حاضر با هدف تحلیل مسیر رشد اخلاقی دختران نوجوان بر اساس جو عاطفی خانواده و منابع اقتدار اخلاقی با نقش میانجی خودباوری انجام شد.جامعه آماری پژوهش را کلیه دختران نوجوان شهر ایلام در سال ۱۴۰۳ تشکیل می‌دادند. برای تعیین حجم نمونه، از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده شد و در نهایت تعداد ۲۵۱ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب گردیدند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل پرسشنامه‌های استاندارد رشد اخلاقی کودکان، نوجوانان و جوانان (لطف‌آبادی)،جو عاطفی خانواده (نودرگاه‌فرد)،منابع اقتدار اخلاقی (اسکات) و خودباوری دانش‌آموزان (فرزیان‌پور و همکاران) بود. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ استفاده شد و با به‌کارگیری آزمون ضریب همبستگی پیرسون و روش چهار مرحله‌ای بارون و کنی، نقش میانجی خودباوری مورد بررسی قرار گرفت.نتایج نشان دادندکه جو عاطفی خانواده و منابع اقتدار اخلاقی به‌طور مستقیم با رشد اخلاقی دختران نوجوان رابطه مثبت و معناداری دارند. همچنین، خودباوری به‌عنوان متغیر میانجی، رابطه بین جو عاطفی خانواده و رشد اخلاقی را تقویت می‌کند، اما نقش میانجی آن در رابطه بین منابع اقتدار اخلاقی و رشد اخلاقی تأیید نشد.این یافته‌ها بر اهمیت ایجاد جو عاطفی مثبت درخانواده و تقویت خودباوری برای ارتقای رشد اخلاقی دختران نوجوان تأکید دارند و می‌توانند در طراحی برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای مؤثر مورد استفاده قرار گیرند. http://journals.ueae.ir/article_198.html هوش هیجانی یکی از ویژگی‌هایی است که به انسان‌ها در پاسخ به تغییرات و کمک می‌کند. پژوهش حاضر با هدف استخراج مولفه‌های هوش هیجانی قرآن بنیان انجام شد. روش به کار رفته در این پژوهش، روش استنباط دینی_روان شناختی است. جامعه اسنادی؛ آیات قرآن و تفاسیر شیعه بود. پس از مطالعه مبانی نظری و استخراج مستندات و آیات مرتبط، 478 آیه مورد تحلیل قرار گرفت. آیات از لحاظ محتوایی دسته‌بندی شده فرم روایی محتوایی شامل مولفه‌ها و مستندات قرآنی آن تهیه و به 21 نفر از کارشناسان علوم اسلامی و روانشناسی ارائه گردید. یافته‌ها نشان ‌داد که الف) مراد از هوش هیجانی قرآن بنیان عبارت است از: «شناخت و پردازش صحیح هیجانات خود و دیگران به نحوی که بتوانیم بر پایه آن، ارتباط مناسبی با خداوند متعال، خود و دیگران برقرار کنیم» ب) هوش هیجانی قرآن بنیان دارای 9 مولفه: باورهای ایمانی، کنترل هیجانات بین فردی، همدلی، کنترل هیجانات درون‌فردی، تاثیرناپذیری، القائات الهی، مسئولیت‌پذیری دینی، القائات شیطانی و بخشش می‌باشد. کارشناسان، دلالت 9 مولفه را بالای 79/0 ثبت کرده و مورد تائید قرار داده اند. http://journals.ueae.ir/article_206.html کمال‌گرایی منفی به‌عنوان یک مشکل روان‌شناختی شناخته می‌شود که می‌تواند تأثیرات منفی بر سلامت روان و روابط فردی داشته باشد. هدف این پژوهش، تبیین مؤلفه‌های کمال‌گرایی منفی از منظر اسلامی است. این تحقیق به روش کیفی و با استفاده از تحلیل محتوا انجام شده است. ابتدا واژة کمال‌گرایی در ادبیات روان‌شناسی تعریف شد و سپس با جست‌وجو در متون اسلامی، ۲۷۰ آیه و روایت مرتبط شناسایی گردید. داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند که در نهایت ۱۳ مؤلفة اصلی استخراج شد. نتایج نشان داد که دین اسلام ضمن تشویق به کمال‌گرایی مثبت، بر پرهیز از کمال‌گرایی منفی تأکید دارد. مؤلفه‌های شناسایی‌شده شامل سخت‌گیری، عیب‌جویی، اهمال‌کاری، عدم توانایی عبور از اشتباهات و بخشش خود و دیگران، عدم توجه به ظرفیت و میزان توانمندی شخصی، خستگی و دل‌زدگی، آرزومندی افراطی، خودرأیی و عدم توجه به جنبه‌های مثبت زندگی، اشتغال توجه بیش از حد به امور جزئی و بدون ثمر، عدم انعطاف‌پذیری و سازگاری، عزت‌نفس پایین و مؤلفة قلمرویی کمال‌گرایی منفی هستند. این مؤلفه‌ها همگی در متون اسلامی مورد نکوهش قرار گرفته‌اند. تحقیق حاضر نشان می‌دهد که کمال‌گرایی منفی نه‌تنها با اصول اسلامی سازگار نیست، بلکه می‌تواند به اختلالات روانی منجر شود. بنابراین شناخت ابعاد این سازه از دیدگاه اسلامی می‌تواند به تدوین برنامه‌های آموزشی و درمانی مؤثر کمک کند. http://journals.ueae.ir/article_207.html علم حضوری جایگاهی ویژه در معرفت‌شناسی دارد؛ به‌گونه‌ای‌که نخستین سنگ‌بناى معرفت یقینى انسان بر علمى حضورى، بى‏واسطه و تردیدناپذیر مبتنى است. در روان‌شناسی معاصر نیز، اگرچه روان‌شناسان مستقیماً از ماهیت فلسفی علم حضوری و جایگاه آن بحثی نکرده‌اند، اما در میان موضوعات و مسائل این علم، شواهدی را می‌توان یافت که قرابت زیادی با علم حضوری دارد. پژوهش حاضر، با هدف ردیابی و تحلیل مصادیق حاکی از علم حضوری در مکاتب روان‌شناسی معاصر انجام شد. روش پژوهش نیز کیفی از نوع توصیفی ـ تحلیلی بود. بررسی‌ها نشان داد که آموزة علم حضوری، سنخیت زیادی با دانش روان‌شناسی دارد و به همان میزان که بحث دربارة شناخت‌ها، انگیزه‌‌ها و گرایش‌های انسانی کمتر در شعاع تجربة حسی قرار می‌گیرد، بیشتر متعلق علم حضوری است. درنتیجه، بررسی مکاتب و رویکردهای عمده در روان‌شناسی معاصر، از جمله ساخت‌گرایی، کارکردگرایی، روان‌تحلیل‌گری، انسان‌گرایی و شناختی، نشانگر رگه‌هایی از علم حضوری در برخی از مباحث است؛ به‌گونه‌ای‌که هرکدام به‌نحوی حکایتگر علم حضوری هستند. http://journals.ueae.ir/article_208.html طرز تلقی یکسانی فرزندپروری غربی برای فرهنگ اسلامی و فقدان بینش وحیانی در کنش‌ هسته‌ای نظام روان‌شناختی والدگری در جوامع بشری امروز، از مهم‌ترین ریشه‌هایی است که بنیان شخصیتی افراد خانواده را متزلزل کرده و تحول عقلی فرزند و سلامت روانی بشر را به مخاطره انداخته است. بینش از مبانی و اصول والدگری معنوی خداسو از دیدگاه وحیانی، زمینه‌ساز تصحیح حوزه‌های ادراکی، رشد تربیت نیکو، بالیدگی شخصیت و ارتقای سلامت‌ روانی والدین و فرزندان خواهد بود. خردمندی (کنش هسته‌ای نظام روان‌شناختی والدگری)، نیازهای معنوی ـ وجودی، چند بُعدی بودن انسان و میل فطری به معنویت، غایت‌نگری و اختیار انسان از جمله این مبانی است که هریک تعدادی اصول تربیتی استخراج و استنباط می‌گردد. هدف این مقاله تبیین این مبانی و اصول کشف‌شده از آنهاست که در متون دینی (قرآن ‌و حدیث) به آن پرداخته شده است. روش این پژوهش به‌منظور تحلیل مبانی و اصول والدگری معنوی خداسو از جملات توصیفی ـ تبیینی متون اسلامی (قرآن ‌و حدیث) از روش‌های تحلیل محتوا استفاده شد. بدین منظور، به‌وسیلة واژگان جمع‌آوری‌شده در حوزة والدگری، جملات توصیفی ـ تبیینی مرتبط با موضوع در متون اسلامی جست‌وجو و انتخاب گردید. یافته‌های این تحقیق شامل چهارده اصل تربیتی است که در نظام والدگری ‌معنوی ‌خداسو از دیدگاه اسلام، محور است و لازم است در تربیت فرزندان مورد توجه قرار گیرند و شناخت، باور، عواطف، احساسات و اخلاق والدین و فرزندان بر اساس آنها سامان پذیرد. http://journals.ueae.ir/article_209.html تحقیق حاضر با هدف پیش‌‌بینی معنای زندگی بر اساس انعطاف‌‌پذیری روان‌شناختی و بهزیستی معنوی در زنان متأهل شهر قم صورت گرفت. این تحقیق از حیث هدف، کاربردی و از حیث روش، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعة آماری، کلیة زنان متأهل شهر قم بودند که بر اساس فرمول تاباچنیک و فیدل، 250 نفر از زنان متأهل با روش نمونه‌‌گیری در دسترس به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مقیاس معنای زندگی استایگر و فرایزر، مقیاس پذیرش و عمل (انعطاف‌پذیری روان‌شناختی) بوند و همکاران و مقیاس بهزیستی معنوی دهشیری و همکاران بود. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون هم‌زمان با کمک نرم‌افزار spss 24 صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد بین انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و معنای زندگی و نیز بین بهزیستی معنوی و معنای زندگی رابطة معنادار وجود دارد. انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، بیشتر و بهتر از بهزیستی معنوی توانست تغییرات متغیر معنای زندگی را پیش‌‌بینی کند. این یافته‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش تناقضات قبلی درخصوص پیشینة تحقیق، پژوهشگران و روان‌شناسان را بیش‌‌ازپیش به سمت توجه به مؤلفة دین در انجام پژوهش‌های مرتبط و نقش آموزه‌های دینی، انعطاف‌‌پذیری روان‌شناختی و بهزیستی معنوی در افزایش معنای زندگی سوق دهد. http://journals.ueae.ir/article_200.html پژوهش حاضر با هدف پیش بینی تصویر مثبت خدا در ذهن بر اساس جو عاطفی خانواده و فرزند پروری ادراک شده از مادر در دانشجویان انجام شد. این پژوهش بنیادی و روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل؛ کلیه دانشجویان پسر و دختر دانشگاه علوم قرآن و حدیث در نیم سال اول تحصیلی 1403-1404 بود که نمونه‌ای به حجم 210 نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه های جو عاطفی خانواده هیل برن (1964)، ادراک از فرزندپروری گرولینک و همکاران (1997)، تصویر از خدا گرینوی وهمکاران (2003) جمع آوری شدند. در تجزیه و تحلیل داده ها از روش مدل سازی معادلات ساختاری به شیوه ی حداقل مربعات جزئی در بخش آمار استنباطی استفاده شد . نتایج نشان داد ضریب مسیر مثبت و معناداری بین سبک فرزندپروری ادراک شده (333/0) با تصویر خدا و جو عاطفی خانواده (366/0) به تصور مثبت از خدا وجود دارد (01/0>p). بر اساس نتایج این پژوهش تبیین اهمیت جایگاه مادر، نقش مادری و شیوه تعامل او با فرزند و همچنین جایگاه و بنیاد خانواده در شکل گیری تصور مثبت از خدا مورد تاکید است. http://journals.ueae.ir/article_201.html پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش سازه‌های تعدیل‌گر درونی در تعامل خردورزانه همسران با محوریت تفسیر المیزان انجام شد. این مطالعه از نوع کیفی و به روش تحلیل محتوای قراردادی مبتنی بر رویکرد سیه و شانون در چهار مرحله کدگذاری باز، محوری، متمرکز و انتخابی اجرا گردید. جامعه آماری شامل کلیه آیات قرآن بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و با تأکید بر انطباق محتوایی با موضوع پژوهش بررسی شد. از میان ۱۶۰ آیه شناسایی‌شده، در نهایت ۲۰ آیه با بیشترین غنای معنایی و ارتباط مفهومی به‌عنوان واحد تحلیل نهایی انتخاب گردید. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج ۱۵۰ کد اولیه، ۸۳ کد متمرکز و ۲۸ کد محوری شد که در قالب چهار مقوله به عنوان سازه‌های تعدیل‌گر تعامل زناشویی از منظر قرآن طبقه‌بندی شدند: اعتماد الهی، تاب‌آوری، بخشش و رضایت درونی. برای ارزیابی روایی و پایایی یافته‌ها، از نظر ۹ تن از متخصصان علوم قرآن و روان‌شناسی استفاده شد و شاخص‌های روایی محتوا (CVI≥ 0.78) و نسبت روایی محتوا (CVR≥ 0.56) محاسبه گردید که بیانگر توافق بالای خبرگان بود. در مجموع، نتایج پژوهش الگویی مفهومی و بومی ارائه می‌کند که می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی، مداخلات مشاوره‌ای و تحکیم بنیان خانواده در چارچوب ارزش‌های اسلامی قرار گیرد. http://journals.ueae.ir/article_210.html پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیامدهای طلاق عاطفی در تجربه زیسته زوجین با تأکید بر ابعاد معنوی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی طراحی گردید. جامعه آماری پژوهش را کلیه زنان و مردان متأهل دارای تجربه طلاق عاطفی تشکیل دادند که از میان آنها ۲۰ نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق مورد مطالعه قرار گرفتند. داده‌های حاصل با بهره‌گیری از روش هفت‌مرحله‌ای کُلایزی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که پیامدهای طلاق عاطفی در پنج مقوله محوری قابل دسته‌بندی است: پیامدهای فردی و روان‌تنی، پیامدهای ارتباطی و خیانت، پیامدهای مربوط به فرزندان، پیامدهای اخلاقی و اجتماعی، و در نهایت پیامدهای ختم رابطه. همچنین تحلیل داده‌ها نشان داد که عناصر معنوی نقش مهمی در جهت‌دهی به این پیامدها ایفا می‌کنند؛ به طوری که در برخی موارد به رشد پس از سانحه و تحول معنوی و در موارد دیگر به تشدید آسیب‌ها و دوری از معنویت منجر شده‌اند. این مطالعه بر ضرورت توجه به ابعاد معنوی در طراحی مداخلات پیشگیرانه و درمانی طلاق عاطفی تأکید می‌نماید.