تبیین نظام‌مند عوامل روان‌شناختی مؤثر بر تعهد زناشویی در منابع اسلامی : یک مطالعه کیفی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران.

2 دانشیار گروه روان‌شناسی مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). قم. ایران.

3 استادیار روانشناسی، گروه اخلاق و تربیت، پژوهشگاه بین المللی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

10.22034/ip.2025.402.1276

چکیده

هدف پژوهش، شناسایی و تبیین نظام‌مند عوامل روان‌شناختی مؤثر بر تعهد زناشویی در منابع اسلامی بود. این مطالعة کیفی با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای متون دینی انجام شد. جامعة پژوهش شامل منابع اصیل اسلامی نظیر قرآن کریم و کتب حدیثی بود. داده‌ها از طریق دو راهبرد جست‌وجوی واژگانی و متن‌خوانی باز استخراج شدند و مورد بررسی قرار گرفتند. فرآیند تحلیل داده‌ها در چهار مرحله انجام شد: 1. گردآوری نظام‌مند داده‌ها با هدف شناسایی گزاره‌های مرتبط با عوامل مؤثر بر تعهد زناشویی؛ 2. غرقه شدن در داده‌ها و تحلیل محتوای آن با بهره‌گیری از اصول معناشناسی؛ 3 صورت‌بندی داده‌ها و استخراج عوامل تأثیرگذار؛ 4 اعتبارسنجی یافته‌ها از طریق داوری متخصصان و محاسبة شاخص‌های CVR و CVI. یافته‌های پژوهش پنج عامل اصلی مؤثر بر تعهد زناشویی را شناسایی کرد: آمادگی سرشتی (ریشه و عرق، سرشت قومیتی، سرشت مؤمن شیعه)، رشد‌یافتگی شخصیتی (توسعة وجودی، کرامت نفس، مروت)، خردورزی (عقل‌ورزی و عاقبت‌اندیشی)، منش اخلاقی (خیرخواهی، حق‌شناسی، شکرگزاری) و پایبندی مذهبی (جهت‌گیری دینی، التزام ایمانی، باور به علم الهی، توحید ربوبی و معادباوری). بااین‌حال، عامل آمادگی سرشتی به دلیل کسب شاخص CVI پایین‌تر از حد مطلوب، از مدل نهایی حذف گردید. نتایج نشان داد که عوامل مؤثر بر تعهد زناشویی در آموزه‌های اسلامی، سازه‌ای چندبعدی است که علاوه بر عوامل روان‌شناختی، ابعاد اخلاقی و معنوی را نیز شامل می‌شود. این یافته‌ها می‌تواند مبنای نظری معتبری برای تدوین راهبردهای ارتقای تعهد زناشویی در جوامع اسلامی فراهم آورد و به تولید دانش بومی در حوزة روان‌شناسی خانواده کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Systematic Explanation of Psychological Factors Influencing Marital Commitment in Islamic Sources: A Qualitative Study

نویسندگان [English]

  • Hossein Rezaeian Bilondi 1
  • , Mohammad Reza Ahmadi 2
  • Mohammad Sadiq Shojaei 3
1 PH.D Student of Psychology, Imam Khomeini educational and Research Institute, Qom, Iran
2 Associate Professor in Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
3 Assistant Professor of Psychology, Department of Ethics and Education, International Research Institute of Al-Mustafa International University, Qom, Iran)
چکیده [English]

The aim of this study was to systematically identify and explain the psychological factors influencing marital commitment in Islamic sources. This qualitative research employed content analysis of religious texts. The study population consisted of authentic Islamic sources, including the Holy Qur'an and hadith collections. Data were collected and investigated using two strategies: keyword searches and open-text reading. The data analysis process was conducted in four stages: (1) collecting data systematically from Islamic texts to identify statements and concepts related to marital commitment; (2) immersing in the data and analyzing inferred content using semantic principles; (3) organizing the data and extracting influential factors; and (4) validating the findings through expert judgment and calculating CVR and CVI indices. The findings identified five key psychological factors affecting marital commitment: innate preparedness (ethnic roots and identity, Shiite believer temperament), personality maturity (existential development and psychological maturity, self-dignity, magnanimity), wisdom (rational thinking and foresight), moral character (benevolence, appreciation, gratitude), and religious commitment (religious orientation, faith-based adherence, belief in divine knowledge, monotheism, and eschatology). However, the factor of innate preparedness was excluded from the final model due to a CVI score below the acceptable threshold. The results showed that the factors influencing marital commitment in Islamic teachings are a multi-dimensional construct that include, in addition to psychological factors, moral and spiritual dimensions. these findings can provide an authentic theoretical foundation for formulating strategies of promoting marital commitment in Islamic societies, contributing to the production of indigenous knowledge in the realm of family psychology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Marital Commitment
  • Psychological Factors
  • Qualitative Content Analysis
  • Islamic Sources
  • Religious Teachings

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 27 دی 1403
  • تاریخ بازنگری: 07 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 دی 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار